Jón Dan

JonDan.is

Hver er mađurinn Fyrir mitt minni Minningabrot Af öđrum toga Fjölskyldufréttir/Fami...

Jón Daníelsson
Gráskeggur úr Hrútafirđi

Matthías á Orrahóli

Matthías Ólafsson, bróðir Ólínu, langömmu minnar, var árinu yngri en hún, fæddur 30. ágúst 1855. Þau voru sem sagt börn Ólafs Björnssonar, sem iðulega er getið í þessum pistlum. Ólína var fædd 17. maí 1854 og þannig heilum 16 mánuðum eldri. Þessi aldursmunur dugði til þess að henni var fengið það hlutskipti að gæta bróður síns á hverju sem gekk.

Aðra ályktun er allavega ekki hægt að draga af þessari einu vísu sem ég hef nokkru sinni heyrt hafða eftir Ólínu Valgerði Ólafsdóttur, langömmu minni. Vegna þess að vitað er, að Ólafur Björnsson, faðir þeirra systkina var nánast „talandi skáld“ má hafa það fyrir satt að Ólína hafi ort þessa hringhendu áður en hún varð 10 ára:

Mattíass með magran rass
mikið trassafenginn
úti skassast eins og hlass.
Eg má passa drenginn.

Ég leyfi mér að stafsetja vísuna í samræmi við rím og stuðla, enda hefur hún trúlega verið ort upp úr 1860 og þar með áður en stafsetningarreglur tóku gildi. En þetta er sem sagt eina vísan sem ég kann eftir Ólínu langömmu mína.

Matthías þessi átti fyrir höndum viðburðaríka og langa ævi. Reyndar er æviferill hans alveg ókunnur fyrstu 4 áratugina. En 43 ára gamall tók hann sér gistingu hjá Hjálpræðishernum í Reykjavík. Þetta var 23. júlí árið 1898, nánast sléttum þremur mánuðum eftir að andlát Ólafs Björnssonar, föður hans. Vel má vera að Matthías hafi þá rétt nýlega frétt andlát föður síns. Póstþjónustan var nokkru seinvirkari þá en nú. Og kannski hefur andlátsfregnin gert hann örlítið meyran í hugsun.

Jón Helgason segir svo frá í bókaflokki sínum „Íslenzkt mannlíf“ að Matthías hafi verið kominn til Reykjavíkur til að fylgja eftir málaferlum við nágranna sína – enda hafi hann aldrei gefið neitt eftir í landamerkjadeilum né öðrum þrætuefnum.

Skemmst er frá því að segja að svo ágjarn og nískur sem Matthías hlýtur að hafa verið, tók hann sér gistingu í Reykjavík þar sem hún var ódýrust – hjá Hjálpræðishernum. Skemmtanir í Reykjavík kostuðu peninga þá sem nú, en þó var einn ræðusalur þar sem fólki var hleypt inn án aðgangseyris. Þessa kvöldskemmtun valdi Matthías frændi. Og kvöldið eftir fann hann heldur ekki neitt ókeypis annað en samkomu Hjálpræðishersins.

Ekki þarf að orðlengja þetta frekar. Matthías (með magran rass) umturnaðist, féll frá öllum málaferlum í Reykjavík, fór heim til sín og varði næstu vikum í að biðja nágranna sína fyrirgefningar á misgjörðum sínum og reiddi af höndum í reiðufé þá peninga sem hann taldi sig nú allt í einu skulda en ekki eiga inni.

Svo breiddi hann út fagnaðarerindi Hjálpræðishersins á Fellsströnd og halaði inn hverja sálina á fætur annarri. Um þetta allt má lesa nánar í 4. bindi bókaflokksins „Íslenkzt mannlíf“ eftir Jón Helgason.

Örlítil viðbót
En ég get bætt örlitlu við þessa frásögn: Matthías gisti að sjálfsögðu hjá systur sinni, Ólínu á Tannstöðum, þegar hann fór þar um. Það er meira en trúlegt að hann hafi þá verið í trúboðsferðum. Pabbi mundi vel eftir honum. Einkanlega voru pabba þó minnistæð orðaskipti sem sanna út af fyrir sig að Jón og Ólina giftust aldrei.

Matthías: Þú ert óguðlegur maður, Jón Brandsson.
Jón: Ha?
Matthías: Þú tókst hana Ólínu, systur mína frillutaki.

Inga systir minnti mig fyrir skömmu á afturpartinn af þessari sögu. Jón og Ólína bjuggu út af fyrir sig á bernskuárum pabba. Og sennilega hefur pabbi heyrt þessi orðaskipti um eða upp úr 1920, sem sagt trúlega vel innan við 10 ára aldur. Allavega hljóp hann beina leið inn til mömmu sinnar og spurði: Heyrðu mamma. Hvers konar glímutak er frillutak?

Myndin sem fylgir þessari frásögn er fengin af forsíðu 4. bindis Íslenzks Mannlífs eftir Jón Helgason. Ég hef ekki fengið leyfi til að birta hana, en er reiðubúinn að fjarlægja hana eða greiða hóflegt höfundarréttargjald, ef svo vill til að höfundarréttur sé enn í gildi.

Til baka