Jón Dan

JonDan.is

Hver er mađurinn Fyrir mitt minni Minningabrot Af öđrum toga Fjölskyldufréttir/Fami...

Jón Daníelsson
Gráskeggur úr Hrútafirđi

Ólafur Björnsson

Ólafur Björnsson var langalangafi minn. Samkvæmt Íslendingabók fæddist hann í Miðfirði ("Efri Núpasókn") þann 15. nóvember 1821 og lést á Tannstöðum í Hrútafirði 21. mars 1898. Ég nefni hann í pistlinum "Leikhúsið á Tannstöðum" og titillinn er sóttur í vísu eftir hann. Ólína, dóttir hans var móðir Daníels Jónssonar, afa míns og sem sagt amma Daníels Daníelssonar, föður míns.

Um þennan langalangafa minn, veit ég sáralítið, en það litla sem ég veit bendir til að spennandi væri að vita mun meira. Séra Jón Guðnason nefnir hann í bókum sínum Dalamenn og Strandamenn, segir í báðum að hann hafi verið "fjörmaður og hagorður". Ólafur og Ingibjörg Jónsdóttir, kona hans, hófu búskap á Þóroddsstöðum í Hrútafirði annað hvort 1844 eða 1845. (Þau giftu sig 20. júní 1844). Á þessum tíma hefur Daníel Jónsson, bróðir Ingibjargar líklega verið að taka við búinu af móður þeirra, Ingibjörgu Daníelsdóttur. En vorið 1846 fluttu þau að Kjörseyri, vestan fjarðarins. Þaðan fóru þau að Hlaðhamri, þar sem þau bjuggu í 13 ár, 1853-1865. Á Kollsá voru þau 1865-1870. Þá munu þau hafa flutt að Stað, en voru komin að Stóra-Galtardal í Dölum 1876 og voru þar til 1880. Ekki eru heimilidir um búskap þeirra eftir þetta, en Ingibjörg dó árið 1883, þá orðin 66 ára. Ólafur lifði fram til 1898 og mun hafa verið síðustu árin í skjóli Ólínu, dóttur sinnar, því hann dó á Tannstöðum.

Í æsku minni skildist mér á pabba að Ólafur muni aldrei hafa búið yfir neinu ríkidæmi og það kemur ágætlega heim og saman við tiltölulega tíða búferlaflutninga benda til að Ólafur hafi verið leiguliði á þessum jörðum (og þá stundum leigt part af jörðinni), fremur en sjálfseignarbóndi. Ólafur og Ingibjörg, sem var 4 árum eldri en Ólafur, eignuðust alls 13 börn. Ekki komust börnin öll á legg. Eina dóttur eignuðust þau sem dó áður en henni var gefið nafn og drengur sem fæddist 2 árum síðar dó tveggja ára. Eina dóttur sína misstu þau 11 ára gamla. Af hinum tíu létust fjögur kringum tvítugt, þannig að segja má að aðeins sex hafi komis vel á fullorðinsár.

Tvö af langömmusystkinum mínum drukknuðu í Hrútafirði árið 1872: Hólmfríður fædd 1851 og Jón, fæddur 1853, sem sagt bæði um tvítugt. Ólína, langamma mín var 4 árum yngri en Hólmfríður og ekki er ólíklegt að hún hafi nefnt fyrsta barn sitt, Hólmfríði Jónsdóttur, afasystur mína (f. 1876), eftir þessari systur sinni.

Mest af kveðskap hagyrðinga á 19 öld er löngu glatað, en svo merkilega vill til að dálítið hefur varðveist af kveðskap Ólafs: sumt í handskrifaðri bók en annað er til í vélriti. Meðal þess eru ljóðabréf sem Ólafur skrifaði svila sínum eftir að hann varð fyrir því óláni að fótbrotna og sömuleiðis harmakvæði hans eftir að hafa misst tvö efnileg börn í sjóinn. Ólína Fjóla Hermannsdóttir var nýlega svo vinsamleg að senda mér þetta eftir að hafa komið því í tölvutækt form. Hér fyrir neðan eru tenglar í þennan kveðskap.

Ljóðabréf eftir fótbrot

Ljóðabréf til Pálínu

Erfiljóð um Hólmfríði og Jón 1872

Til baka