Jón Dan

JonDan.is

Hver er mađurinn Fyrir mitt minni Minningabrot Af öđrum toga Fjölskyldufréttir/Fami...

Jón Daníelsson
Gráskeggur úr Hrútafirđi

Að keyra vörubíl

Ég var fjögurra ára þegar ég fékk fyrst að keyra – aleinn og alveg sjálfur. Ég þykist muna þetta alveg örugglega og fullkomlega rétt. Og ökutækið var reyndar ekki dráttarvél, heldur vörubíll, nánar tiltekið Fordson árgerð 1941 með burðargetu upp á tvö og hálft tonn.

Aðstæður voru einfaldlega þessar: Pabbi notaði Ferguson-traktorinn (Ferguson hafði þá enn einkaleyfi á vökvalyftunni (glussa)) – sem sagt eins konar vélskóflu, til að moka skít (sem líka kallast húsdýraáburður) upp á vörubílspallinn.

Áður en lengra er haldið er kannski rétt að útskýra hvernig þetta verk fór yfirleitt fram. Skítur (úr kindum og kúm) var á þessum tíma sennilega enn mikilvægari áburður en svokallaður „tilbúinn áburður“ sem þá hefur vafalaust verið kominn á markað, en notaður í miklu hófi. Skíturinn var yfirleitt keyrður í hestakerrum út á túnið og hvolft þar í hauga sem síðan var dreift úr með handskóflum og ómældu erfiði.

Ég hygg að pabbi hafi hugsað sem svo: Ef ég gæti haft kerruna á hreyfingu og dreift jafnóðum, gæti ég sparað mér mikla vinnu.

Og lausnin lá beint við: Hann átti vörubíl, sem auðvitað var miklu merkilegra tæki en hestakerra. Að auki átti hann son sem orðinn var fjögurra ára.

Niðurstaðan: Jú, pabbi mokaði á pallinn með Ferguson-traktornum og keyrði svo vörubílinn niður á tún. Þar kom hann bílnum fyrir í upphafsstöðu, setti í fyrsta gír, útskýrði fyrir mér að ég ætti bara að halda um stýrið þannig að stefnan breyttist ekki. Svo sleppti hann kúplingunni og fór upp á pall. Þar stóð hann og mokaði og mokaði skít.

Ég stóð við mitt. Ég stýrði nákvæmlega rétt. En fyrr en varði var túnið á enda. Pabbi hafði augun hjá sér og kom niður og inn, sneri bílnum við, flutti hann lítillega til hliðar og fór svo upp aftur og hélt áfram að moka.

Enn þann dag í dag veit ég ekki hvort hann gerði sér grein fyrir því, að í versta falli – t.d. ef hann hefði nú gleymt sér í mokstrinum – var aldrei nein hætta á að bíllinn færi út í skurð, eða á girðingu. Ég man þetta afar vel. Ég vissi nefnilega hvar kúplingin var. Ég vissi líka hvernig hún virkaði. Og ég vissi hvar bremsan var. Ég vissi líka hvernig bremsan virkaði. Síðast en ekki síst vissi ég líka hvernig gírstöngin virkaði. Sem sagt: Ef í harðbakkann sló þurfti ég að renna mér niður úr sætinu, stíga á kúplingu og bremsu og taka úr gír.

Í allra versta falli hefði ég þurft að setja aftur í fyrsta gír, drepa á vélinni og toga af öllu afli í handbremsuna. Handbremsan hefði reyndar orðið mér ofviða, en ég gerði mér enga grein fyrir því á þessum tíma. Ég var bara fjögurra ára.

En fjögurra ára var ég reyndar orðinn gamalvanur. Pabbi brúkaði hvern einasta vetur til að gera við vélar. Og ég var í allra hæsta lagi tveggja ára þegar hann útskýrði fyrir mér skrúfganginn og bað mig að nota „litlu hendurnar“ þar sem hann átti erfitt með að komast að sjálfur með „stóru hendurnar“ sínar.

Þess vegna var það í rauninni ekkert skrýtið að hann skyldi treysta mér fyrir stýrinu á vörubílnum vorið 1953. En úr þessu fæ ég víst aldrei að vita hvort hann vissi að ég vissi ...

Til baka