Jón Dan

JonDan.is

Hver er maðurinn Fyrir mitt minni Minningabrot Af öðrum toga Fjölskyldufréttir/Fami...

Jón Daníelsson
Gráskeggur úr Hrútafirði

23.4.2009

Prófkjör og styrkir

Jón Daníelsson Óneitanlega brá mér illilega í gær, þegar í ljós kom að Steinunn Valdís Óskarsdóttir hafði alls þegið 4 milljónir króna frá tveimur fyrirtækjum til prófkjörsbaráttu sinnar á árinu 2006. Helgi Hjörvar reyndist líka hafa tekið við háum styrk, 900 þúsundum, frá einu fyrirtæki. Vissulega háði Steinunn Valdís prófkjörsbaráttu tvisvar þetta ár og hæstu einstöku styrkir hennar þannig ?bara? ein milljón.

Í dag virðist sem þetta styrkjamál tveggja þingmanna Samfylkingarinnar muni lognast út af og ekki verða rætt öllu meira. Sennilega er helsta ástæðan sú að styrkirnir hverfa í skuggann af tveimur tveggja milljóna styrkjum sem Guðlaugur Þór Þórðarson þáði af sömu fyrirtækjum haustið 2006.

Við gerum meiri kröfur
Sjálfum þykir mér hins vegar mál Steinunnar og Helga að sumu leyti alvarlegra en Guðlaugs. Samfylkingin hefur nefnilega alla tíð haft á stefnu sinni að koma fjármálum stjórnmálaflokkanna upp á borðið og setja lög um fjárreiður þeirra. Stefna Sjálfstæðisflokksins gekk lengst af í þveröfuga átt. Í Sjálfstæðisflokknum hefur alltaf þótt sjálfsagt að peningarnir ráði. Að frambjóðandi í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins þiggi fjallháa styrki, þarf því ekki að koma neinum á óvart.

Það sérkennilega samhengi hlutanna að styrkirnir til Guðlaugs kunni að tengjast mun hærri styrkjum til Sjálfstæðisflokksins, og í því ljósi vekja grunsemdir um spillingu eða jafnvel mútur, er svo allt annað mál, sem ég ætla hér að láta liggja alveg á milli hluta.

Óþægindatilfinningin sem í huga mér tengist styrkjunum til Helga og Steinunnar, stafar ekki af því að ég ímyndi mér að þau hafi látið eitthvað í staðinn ? látið styrkina hafa áhrif á störf sín í borgarstjórn eða á Alþingi. Mér líður óþægilega vegna þess að þetta fólk er sama flokki og ég, flokki sem tekið hefur einarða afstöðu gegn öllu leynimakki varðandi fjármál.

Allt þar til í gær hélt ég að mér væri óhætt að treysta því að fólk á borð við Helga Hjörvar og Steinunni Valdísi Óskarsdóttur væri með eins konar innbyggðar siðareglur í höfðinu. Nú reynist það barnaskapur.

Breytt viðhorf eru haldlaus rök
Því má svo sem halda til haga að þetta gerðist árið 2006. Árið 2006 ríkti annað viðhorf til hárra fjárhæða en nú. Við héldum að við værum ríkasta þjóð í heimi. Mér finnst þetta samt ekki nein afsökun. Þegar maður er í flokki sem heldur á lofti siðrænum gildum, aðhyllist maður siðræn gildi og leggur siðrænan mælikvarða á alla hluti. Maður undanþiggur ekki sjálfan sig þeim siðræna mælikvarða.

Við þetta bætist að prófkjörið fyrir Alþingiskosningar fór fram haustið 2006. Um þetta leyti var að verða ljóst að lög yrðu sett um fjárreiður stjórnmálaflokka. Á þessum tíma var líklega orðið ljóst að hámarksframlög fyrirtækja yrðu takmörkuð við 300 þúsund krónur. Að einstaklingar skyldu á sama tíma þiggja þrefalda þá upphæð í prófkjörsbaráttu, er ekki með nokkru móti afsakanlegt. A.m.k. ekki fyrir einstaklinga í flokki sem lengi hafði barist fyrir takmörkun fjárframlaga og opnu bókhaldi.

Valda Steinunn og Helgi fylgistapi?
Þegar einn og hálfur sólarhringur er þangað til kjörstaðir opna, hlýtur maður óhjákvæmilega að spyrja sig hvort þessi dómgreindarbrestur þeirra Steinunnar og Helga muni ekki draga eitthvað úr fylgi flokksins. Það verður að teljast nokkuð sennilegt. Fari svo, má segja að þetta góða fólk hafi nú talsvert á samviskunni.

En á hinn bóginn má líka vera að kjósendur sem ofbýður háttalagið muni ekki láta það hindra sig í að kjósa Samfylkinguna, heldur einfaldlega strika þau út.

Sök okkar hinna
Á hitt er svo að líta að flokkurinn sjálfur ber hér talsverða sök. Þetta á einkum við um fulltrúaráð flokksfélaganna í Reykjavík. Ég á reyndar sæti í því ráði og á þess vegna minn þátt í þessari sök. Að því er ég best man hafa aðeins einu sinni verið settar reglur um kostnað frambjóðenda í prófkjöri í Reykjavík. Það var fyrir prófkjörið núna í mars, þegar hámarkið var sett við eina milljón.

Flokkur sem frá stofnun hefur beitt sér fyrir opnu bókhaldi og gagnsæi í fjármálum, átti auðvitað aldrei að leyfa sér slíkt hömluleysi í eigin málum. Því miður tókum við í arf prófkjörshefð Alþýðuflokksins, sem gjarnan viðhafði opið prófkjör og mun aldrei hafa sett neinar sérstakar reglur um fjármál frambjóðenda.

Nú hljóta öll þessi mál að koma til endurskoðunar. Það er mín persónulega skoðun að Samfylkingin eigi að ganga nokkuð langt varðandi takmörkun kostnaðar. Það er út af fyrir sig áleitin spurning hvort frambjóðendum eigi sjálfum að vera leyfilegt að kosta nokkru til ? hvort flokkurinn ætti ekki sjálfur að afla fjár fyrir prófkjör og kosta það í heild. Þannig sitja allir við sama borð.

Eru 150 þúsund smápeningar?
Ég tók sjálfur þátt í prófkjörinu í mars. Það kostaði mig rétt tæplega 150 þúsund krónur. Og það var vel að merkja nokkurn veginn það minnsta sem unnt var að komast af með. Allir frambjóðendur þurftu að greiða 50.000 krónu þátttökugjald. Flokkurinn annaðist sameiginlega útsendingu kynningarblaða og var póstkostnaðinum skipt jafnt. Póstsendingin kostaði 50.000 á mann. Að auki þurfti svo hver frambjóðandi að leggja fram kynningarefni sitt og greiða það úr eigin vasa. Ég lét prenta eitt A4-blað í svart-hvítu og það kostaði rúmlega 40.000 krónur.

Hér er sjálfsagt að taka fram að engum bar skylda til að taka þátt í póstsendingunni, þannig að ?skyldukostnaðurinn? var ekki nema 50.000 krónur. En dettur einhverjum í hug að hægt sé að ná árangri án þess að taka þátt í sameiginlegri útsendingu? Ég held ekki.

Flestir ráða þó við slíkan kostnað og geta greitt hann úr eigin vasa. En það gildir ekki um alla. Öryrkjar, aldraðir eða atvinnulausir sem ekki hafa annað en strípaðar bætur til að draga fram lífið hafa ekki efni á að bjóða sig fram í prófkjöri á þessum forsendum. Sama getur gilt um ungt fólk, svo sem námsmenn eða unga foreldra sem rétt ná endum saman og hafa peningaáhyggjur um hver mánaðamót. Jafnaðarmannaflokkur hlýtur að gera meiri kröfur til jafnaðar en svo að fátæku fólki sé ekki unnt að gefa kost á sér til setu í sveitarstjórnum eða á Alþingi.

Fjáröflun býður grunsemdum heim
Og í ljósi reynslunnar finnst mér ekki framar koma til greina að frambjóðendur í prófkjöri afli peninga upp á eigin spýtur. Til þess hafa þeir óhjákvæmilega misgóða aðstöðu og það eitt og sér skapar mismunun ? ójöfnuð. Hitt er þó kannski enn verra að jafnvel þrátt fyrir ýtarlegt regluverk, geta ákveðin framlög vakið grunsemdir um óeðlileg tengsl.

Hér gildir nefnilega að í stjórnmálum er ekki nóg að réttlætinu sé fullnægt. Það þarf að vera hafið yfir allan vafa að sú sé raunin. Mér er skítsama um viðhorf Sjálfstæðismanna í þessum efnum. Ég geri allt aðrar og meiri kröfur til Samfylkingarinnar.

Skrá athugasemd

Til baka