Jón Dan

JonDan.is

Hver er maðurinn Fyrir mitt minni Minningabrot Af öðrum toga Fjölskyldufréttir/Fami...

Jón Daníelsson
Gráskeggur úr Hrútafirði

6.2.2010

Súpueldhús á Íslandi

Á Íslandi er ekki að finna nein súpueldhús fyrir fátæklinga. Á Íslandi fer ásókn í matargjafir minnkandi með aldrinum. Tvær merkilegar staðreyndir.

Ég vísa hér annars vegar til pistils Sölva Tryggvasonar og hins vegar til sjónvarpsfrétta í kvöld, þar sem ljóslega sést að elsta fólkið leitar síst eftir mataraðstoð. (Kökuritin eru tvö. Það síðara er hér til umræðu og má skoða betur með því að ýta á pásutakkann eftir 1:05 mín.)

Ég hygg að flestir geri sér nú orðið grein fyrir því að í vestrænum samfélögum, Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku eru fátæktarmörk ekki lengur aðeins ein heldur tvenn. Annars staðar í heiminum gilda áfram sömu gömlu fátæktarmörkin, þau sömu og giltu hérlendis í heimskreppunni um og upp úr 1930.

Það sem kalla mætti ?hin raunverulegu fátæktarmörk? liggja þar sem allra nauðsynlegustu þörfum er fullnægt. Sem sagt: Fæði, klæði og húsaskjól. Fólk sem hefur fæði, klæði og húsaskjól lifir af. Það fólk sem ekki fær fullnægt þessum þörfum deyr út. Þessi fátæktarmörk skilja einfaldlega milli lífs og dauða. Þetta er svo sem ekki flókið.

Öðru máli gegnir um ?hin huglægu fátækramörk?, sem eðli málsins samkvæmt eru aðeins til á Vesturlöndum. Hér skiptir máli hvort fjölskyldan í næsta húsi eða fjölskyldan á hæðinni fyrir ofan getur veitt sér meira en fjölskyldan í kjallaranum. Mestu máli skiptir þetta fyrir börnin. Ef einkabarnið á hæðinni fyrir ofan fær að læra á píanó hjá einkakennara og getur þar á ofan stundað svo sem tvær íþróttagreinar, en börnin þrjú í kjallaraíbúðinni fá ekkert af þessu og verða að auki að láta sér nægja eina sjónvarpsstöð, þegar einkabarnið á efri hæðinni hefur aðgang að öllum íslensku stöðvunum og svo sem 100 erlendum til viðbótar, þá liggja þar ?huglæg? fátæktarmörk.

Að því er hin raunverulegu fátæktarmörk varðar, ímyndum við okkur að þau séu ekki lengur í gildi hérlendis. Það er í flestum tilvikum rétt ? sem betur fer ? en alls ekki algilt. Á kökuriti sjónvarpsins sést vel að eldra fólk þarf síður á matargjöfum að halda. Það er ekki vegna ríkidæmis heldur er það nægjusemin sem hér hefur áhrif. Gamla fólkið miðar sjálft sig við fátæktarmörkin frá 1930.

Rúm 60% þeirra sem leita eftir matargjöfum eru á aldrinum 20-49 ára. Þetta er fólkið sem hefur fyrir börnum að sjá. Í þessum stóra hópi er vafalaust mikill fjöldi sem hefur forgangsraðað þannig að tómstundir barnanna, t.d. íþróttir eða tónlist, skuli greiddar. Svo sjáum við til með restina af mánuðinum. ?Þetta reddast?. Þannig hugsa eflaust margir.

Þessi efri fátækramörk eru viðsjál, en á krepputímum geta þau orðið mjög augljós. Börn og unglingar sem lenda undir mörkunum, sem sagt foreldrarnir hafa ekki efni á að borga fyrir íþróttir, tónlistarnám eða önnur áhuganámskeið, þau börn og þeir unglingar eru í hættu. Við þeim blasir greið og auðveld leið; veruleikaflótti gegnum ýmis konar vímuefni og svo í framhaldinu afbrot til að kosta neysluna. Hver græðir á því?

Hér þurfum við að setja upp girðingu. Jafnrétti til náms er ekki nóg. Við þurfum líka jafnrétti til tómstundaiðkunar.

Að lokum langar mig að víkja aftur að neðri fátæktarmörkunum. Og þá sér í lagi einmitt að því unga fólki sem á sínum tíma neyddist út á (eða kannski valdi) fíkniefnabrautina. Hið kapítalíska hugarfar ? eða þarf ég að segja; nýfrjálshyggjan ? hefur valdið því að samfélag okkar sér þessu fólki ekki lengur fyrir húsnæði, fæði og fötum. Í staðinn reiknum við út hvað þetta allt saman kosti á mánuði og borgum út í reiðufé.

Hverju breytir þetta? Jú, blessaðir fíklarnir fá skrifað á barnum fyrstu daga hvers mánaðar og mæta svo og borga skilvíslega um næstu mánaðamót. Fljótlega er þeim svo auðvitað fleygt út á götuna og þar með bætast þeir í hóp húsnæðisleysingja. Föt fær þetta fólk trúlega mestanpart frá ættingjum, en mat fær það ekki ekki nema sjaldan og vera má að jafnvel á Íslandi sé það til að fólk leiti matarleifa í ruslatunnum.

Af hverju í ósköpunum látum við þessu vesalings fólki ekki í té ókeypis húsnæði, ókeypis mat og ókeypis föt í stað þess að láta það hafa peninga? Við gætum auðvitað af rausnarskap okkar bætt við svo sem 10 eða 20 þúsundum á mánuði í vasapeninga. En við vitum hvert þeir peningar færu, þannig að mér finnst það skipta minna máli.

Súpueldhús fyrir fátæklinga eru ekki til á Íslandi. Það merkir ekki að þeirra sé ekki þörf. Ég held að við ættum að opna nokkur stykki súpueldhús ? og viðurkenna þar með í raun að við erum ekkert betri eða merkilegri en aðrar þjóðir.

Skrá athugasemd

Til baka